AI op het werk: hulpmiddel, collega of iets daartussenin?

Voor velen is Generative Artificial Intelligence (GenAI)inmiddels onderdeel van het dagelijkse werk: teksten laten herschrijven, e-mails samenvatten, notulen maken of informatie terugvinden. Toch roept AI ook vragen op. Wat doet het precies? Wat mag je vertrouwen? En wat betekent dit voor hoe wij werken?

Deze blog helpt je om AI beter te begrijpen, zodat je het bewust, veilig en effectief kunt inzetten.
Ik schijf deze omdat AI-geletterdheid een wettelijke verplichting is voor iedere organisatie. Als opleider voel ik mij aangesproken om hieraan bij te dragen.

AI is geen tool meer, maar ook (nog) geen collega

Software gebruiken we als gereedschap: je geeft een opdracht en krijgt een resultaat. Bijvoorbeeld een tabel in Excel. AI werkt anders. Moderne AI‑systemen – zoals Copilot – denken mee. Ze analyseren context, leggen verbanden en doen voorstellen. Dat voelt soms alsof je met een collega samenwerkt. Maar dat is het niet.

AI ondersteunt, maar neemt geen beslissingen.
Jij blijft verantwoordelijk voor de inhoud en het resultaat.

AI begrijpt geen intenties, belangen of gevolgen zoals mensen dat doen. Het kan helpen bij denken, structureren en formuleren – maar niet bij oordelen.

Waarom AI zo snel impact heeft op ons werk

AI verandert niet alleen wat we doen, maar vooral hoe we werken. Met AI zijn we minder tijd kwijt aan zoeken, samenvatten en uitwerken. Het daagt uit tot meer focus op beoordelen, kiezen en beslissen. En we kunnen veel sneller van idee naar concept.
Dat klinkt positief, maar het vraagt ook iets van ons. Want als AI steeds sneller antwoord geeft, moeten wij bewuster nadenken over de vraag:

Is dit antwoord logisch, wenselijk en passend bij de situatie?

AI versnelt het werk, maar kritisch denken blijft onmisbaar.

Vertrouwen is goed, controleren blijft nodig

AI kan overtuigend klinken. Soms zó overtuigend, dat het makkelijk is om antwoorden klakkeloos over te nemen. Toch is dat risicovol.

AI kan namelijk onvolledig zijn, context missen en fouten maken zonder dat het zelf “twijfelt”. Als je de AI-chatbot wijst op een fout dan geeft hij je gewoon gelijk en zoekt hij meteen naar een ander antwoord. Dat gedrag zijn wij als mens niet gewend.

Daarom geldt altijd:

Controleer belangrijke informatie
Gebruik je eigen kennis en ervaring
Zie AI‑output als voorstel, niet als waarheid

Dit is een kernonderdeel van AI‑geletterdheid: weten wanneer je AI kunt volgen, en wanneer niet.

Wat AI wel (en niet) van ons overneemt

AI neemt vooral mentale ballast weg. We zitten namelijk niet te wachten op het schrijven van samenvattingen, een concept schrijven of informatie structureren. Allemaal dingen wat AI heel erg leuk vindt en ook goed kan.

Maar AI neemt geen verantwoordelijkheid over. We moeten nog steeds eigen keuzes maken, zelf afwegingen doen en de ethische of organisatorische gevolgen inschatten van wat we schrijven.

Sterker nog:

naarmate AI beter wordt, wordt onze menselijke rol belangrijker, niet kleiner.

Anders werken in plaats van harder werken

Een belangrijke les uit organisaties die AI succesvol inzetten:
AI werkt het beste als je niet simpelweg hetzelfde blijft doen, maar anders.

De grootste winst ontstaat wanneer we:

Processen heroverwegen
Taken anders verdelen
Duidelijk afspreken wat AI wel en niet mag doen

Wat betekent AI‑geletterdheid voor jou?

AI‑geletterdheid gaat niet over techniek of programmeren. Het gaat over begrip en bewust gebruik.

AI‑geletterd werken betekent:

Weten wat AI wel en niet kan
Begrijpen dat AI geen mens is
Kritisch blijven op output
Verantwoordelijkheid nemen voor het eindresultaat

Of je nu veel of weinig met AI werkt: dit geldt voor iedereen.

Tot slot: blijf nieuwsgierig én blijf kritisch

AI is geen hype die weer verdwijnt. Het is een technologie die ons werk blijvend beïnvloedt. Dat vraagt geen angst, maar aandacht.

Gebruik AI als denkpartner, als hulpmiddel en versneller

Maar blijf altijd zelf denken en beslissen en voel je ten allen tijde verantwoordelijk voor de uitkomst.

Hoe dit blog met AI tot stand is gekomen?

Ik ben geabonneerd op meerdere nieuwsbrieven over AI (o.a. AI Report, Trending in Tech, Frankwatching, FMT Handpicked). Ik liep twee maand achter met lezen (61 brieven) en dat frustreerde mij. Ik besloot om Copilot een samenvatting te laten maken met focus op :

AI als persoonlijke en organisatorische assistent
De rolverdeling tool → collega
Spanningen rond controle, autonomie, vertrouwen en verantwoordelijkheid

Ten slotte vroeg ik ook nog welke 3 nieuwsbrieven ik alsnog zou moeten lezen, relaterend aan mijn vraag.
Het antwoord was zo goed dat ik besloot om er een artikel van te maken. Ook dat vroeg ik aan Copilot, inclusief een passende afbeelding.
Ik knipte het uit en plakte het in deze pagina.
Vervolgens ben ik alles gaan herlezen, zaken toevoegen en weglaten, bullet omzetten naar lopende tekst en vetgedrukte woorden weghalen om te voldoen aan een andere wet, die van de digitale toegankelijkheid.